Το μετέωρο βήμα του Βρετανού

Μια μόλις μέρα πριν από το δημοψήφισμα για την παραμονή ή όχι των Βρετανών στην Ευρωπαϊκή Ένωση, κάποιες σκέψεις που γυρνούν στο μυαλό όλων μας γυρίζουν φυσικά και στο δικό μου. Σκέψεις που γίνονται όλο και περισσότερες, μετά από την δολοφονία της βουλευτού Jo Cox και την όλη τροπή των πραγμάτων, όπου κάπου στο περιθώριό τους βρίσκεται και η Ελλάδα με τα αιώνια οικονομικά της και όχι μόνο προβλήματα. Μόνο που η γιγάντωση του Ευρωπαϊκού προβλήματος και του Ευρωσκεπτικισμού, περιθωριοποιεί το Ελληνικό πρόβλημα και εμείς αδυνατούμε να το καταλάβουμε σε εθνικό επίπεδο. Η καθημερινότητά μας, οι οικονομία μας, το εθνικό μας ενεργητικό έχει πλέον εκχωρηθεί εδώ και πολύ καιρό στη εξουσία τρίτων, δανειστών της χώρας, μιας χώρας με περιορισμένη πια κυριαρχία.

Θα προσπαθήσω να ξεφύγω, όσο μπορώ, από το γνωστό «παραμύθι» των κακών ξένων που βρήκαν την ευκαιρία και μας εκμεταλλεύονται και μας βάζουν συνεχώς εμπόδια στην «λαμπρή» πορεία που διαγράφαμε. Θα προσπαθήσω να ξεφύγω από τις γνωστές αναπολήσεις περί αρχαίας Ελλάδας και τι πρόσφερε στον κόσμο και στην Ευρώπη. Έχω κουραστεί να νιώθω ως «πατάτα», όπου αυτό που έχει αξία είναι μόνο η ρίζα μου. Σε αυτόν τον κόσμο ο καθένας τελικά παίρνει ότι του αξίζει και φοβάμαι ότι αυτό έγινε και με εμάς.

Πιστεύω ότι ο κάθε λαός έχει αυτό που του αξίζει και οι πολιτικοί του άρχοντες είναι ένα κομμάτι από αυτό. Θεωρώ ότι δε φταίνε οι πολιτικοί, επειδή εκλέγονται από ένα σώμα χιλιάδων ψηφοφόρων ο καθένας τους και συνεπώς αν κάτι φταίει είναι η ομαδική παρανόηση και αδυναμία κρίσης. Κανείς δεν μπορεί να σε κοροϊδέψει αν δεν το θέλεις και εσύ. Ο καθένας μπορεί να υπόσχεται τα πάντα αλλά ο κάθε ψηφοφόρος έχει την ελάχιστη νοημοσύνη ώστε να καταλαβαίνει αν αυτά είναι εφικτά. Πάντα μας κυνηγούσε και μας κυνηγάει το σύνδρομο του «από μηχανής» Θεού. Το σύνδρομο του θαύματος που πάντα περιμένουμε όταν βρισκόμαστε σε αδιέξοδο. Μόνο που θαύματα δεν συμβαίνουν παρά μόνο στο μυαλό μας και η επίκληση του Θείου ή οτιδήποτε άλλου βοηθάει στην κατανόηση της τραγικότητας της κατάστασης και όχι στην «μαγική» επίλυση του προβλήματος.

Δεν έχω καταλάβει ποτέ την σειρά των γεγονότων που αποδεχόμασταν και την επιλεκτική αντίληψη που διαθέταμε ώστε να φθάσουμε στο σημείο που είμαστε, οφείλοντας ποσά που είναι αδύνατον να επιστρέψουμε. Οι δεκαετίες του 80 και του 90 ήταν εθνικά παραγωγικές, υπήρχε ορθολογισμός, η χώρα είχε βγει τη σκοτεινή περίοδο της επταετίας και η αλήθεια ήταν ότι υπήρξαν χαρισματικοί πολιτικοί που οδήγησαν την Ελλάδα σε μια σταθερή πορεία ανόδου. Η χώρα είχε και έχει συγκριτικά και στρατηγικά πλεονεκτήματα. Τις αναφερόμενες δεκαετίες ήταν το φθηνό εργατικό δυναμικό, οι μετανάστες που επέστρεφαν έφερναν μαζί τους κεφάλαια, τεχνογνωσία αλλά κυρίως μια άλλη κουλτούρα που έλειπε από τον τόπο. Η Ελληνική ναυτιλία μεγαλουργούσε. Δόθηκαν κίνητρα με ειδικούς φορολογικούς νόμους για το ξένο κεφάλαιο (Ν.27/1975), για συγχωνεύσεις και μετασχηματισμούς επιχειρήσεων (Ν.2166/1993 και ο «χουντικός», ισχύων ακόμα, Ν.1297/1972) και γενικά η χώρα αντιμετώπισε ιδιαίτερα φιλικά την επιχειρηματικότητα, επειδή η ανάπτυξη της εγχώριας βιομηχανίας σήμαινε κατ’ αρχήν θέσεις εργασίας, άρα κοινωνική ευδαιμονία και προπαντός κοινωνική συνοχή, από πολίτες ενταγμένους στον εργασιακό ιστό.

Η χώρα, παρόλα τα προβλήματά της, πήγαινε καλά και θέλησε να ενταχθεί σε ένα ευρύτερο club ανεπτυγμένων χωρών της Ευρώπης. Η ένταξη σε καμία περίπτωση δεν ήταν κάτι απευκταίο, απλώς ποτέ δεν καταλάβαμε ότι το club  είχε διαστρωμάτωση και εμείς δεν αποτελούσαμε τον «αφρό» της ένωσης. Δεν καταλάβαμε ότι επρόκειτο για μια οικονομική και όχι πολιτική ένωση, συνεπώς το κάθε μέλος κοιτούσε να εκμεταλλευτεί τις οικονομικές δυνατότητες που του έδινε η ενιαία αγορά και όχι να ελπίζει σε άμετρη πολιτική στήριξη.

Δεν ξεχωρίσαμε το παιγνίδι που δυσκόλευε με την ένταξη σε ένα ενιαίο νόμισμα, τόσο ισχυρό που δεν είχε καμία σχέση με τα δικά μας μακροοικονομικά δεδομένα. Φανήκαμε λιγότερο σοφοί από τους Βούλγαρους γείτονές μας που κατανόησαν ότι άλλο είναι το Λέβα και άλλο το Ευρώ. Και όταν άρχισαν οι τράπεζές μας να κατακλύζονται από ευρώ που ερχόταν να κατατεθούν σε αυτές από κάθε γωνιά της Ευρώπης, θεωρήσαμε ότι οι Ευρωπαίοι και όλος ο κόσμος είχε τρομερή εμπιστοσύνη στην Αγροτική μας τράπεζα που δανειοδοτούσε «εκπληκτικές» αγροτικές επενδύσεις και όχι στην Βρετανική Barclays που έδινε αποδόσεις επιτοκίων μικρότερες κατά τέσσερις ή και περισσότερες μονάδες.

Ανακαλύψαμε την πηγή του πλούτου των τραπεζών, τα καταναλωτικά δάνεια με επιτόκια πάνω από 20%. Όλοι ήταν ευχαριστημένοι, οι τράπεζες που είχαν ένα spread μεταξύ επιτοκίων καταθέσεων και χορηγήσεων δέκα πέντε μονάδων, τα τραπεζικά στελέχη που αμειβόταν σύμφωνα με τα δάνεια που χορηγούσαν και φυσικά οι δανειζόμενοι που τους προσφερόταν αφειδώς ρευστότητα χωρίς ουσιαστικά καμία δυνατότητα αποπληρωμής του δανείου. Δάνεια στεγαστικά σε μια κατασκευαστική «φούσκα», όπου ένα ακίνητο έφθανε να πουλιέται σε τιμές Λονδίνου, κάτι που καθόλου όμως δεν πείραζε το Ελληνικό Δημόσιο που τις «υπέροχες» εκείνες εποχές επέβαλε φόρους μεταβίβασης 11%. Δάνεια επισκευαστικά για ακίνητα που ακόμα δεν είχαν ανεγερθεί και κάλυπταν την διαφορά μεταξύ αντικειμενικής και εμπορικής αξίας. Μόνο που και οι δύο αξίες ήταν μη πραγματικές, με τις εμπορικές να είναι προϊόν της ανεξέλεγκτης δανειοδότησης και τις αντικειμενικές να αναπροσαρμόζονται με βάση τις ψεύτικες εμπορικές. Για τον αγοραστή όμως είχε ελάχιστη σημασία, επειδή η μοναδική υποθήκη αφορούσε αυτό το ίδιο το ακίνητο, συνεπώς, αν δεν μπορούσε να αποπληρώσει το δάνειο θα έχανε ένα υπερτιμημένο ακίνητο που συνήθως δεν είχε καμία ίδια συμμετοχή στην αγορά του. Φυσικά, η κατάσταση ξέφυγε τελείως από τον έλεγχο κάπου εκεί λίγο μετά το 2000, όπου αναλαμβάνοντας του Ολυμπιακούς αγώνες θεωρήσαμε ότι πλέον ανήκαμε σε μια άλλη επίλεκτη ομάδα χωρών, ξεχνώντας πως είκοσι πέντε μόλις χρόνια πριν η χώρα ήταν στη διεθνή απομόνωση και τον γύψο της χούντας.

Ποτέ δεν δέχθηκα στην ζωή μου ότι έκανα κάτι επειδή με ξεγέλασαν ή επειδή κακόβουλα με έπεισαν. Το ίδιο πιστεύω ότι γνώριζαν και οι εκατοντάδες χιλιάδες συνέλληνες που άρχισαν να παίρνουν το ένα καταναλωτικό δάνειο μετά από το άλλο για να παντρευτούν χλιδάτα και να πάνε γαμήλιο ταξίδι στο εξωτικό «Πουκέ», ή να πάρουν «διακοποδάνειο» επειδή όλοι έπρεπε να έχουν επισκεφτεί το Παρίσι, το Λονδίνο, τη Ρώμη και όπου αλλού. Γεμίσαμε με πλαστικό χρήμα σε μία όμως τελείως διαφορετική αντίληψη από τη σημερινή, ως προϊόν μόχλευσης και όχι παραγωγής. Ο απόλυτος φετιχισμός του ATM και του θόρυβου που κάνανε τα χαρτονομίσματα, όταν στη μνήμη μας έπαιρναν τη θέση των πραγματικών αποδοχών που κάποιος μας κατέβαλε επειδή αναγνώριζε την σημαντικότητά μας ως κατοίκων και μόνο αυτής της χώρας και την «καπατσοσύνη» μας στο να τα επιστρέψουμε έγκαιρα και με εκπληκτικό επιτόκιο, προϊόν απόδοσης της φοβερής επιχειρηματικότητάς μας. Εξάλλου, πάντα είχαμε μία φοβερή επενδυτική ιδέα, θα ανοίγαμε καφετέρια. Ήταν και είναι το εθνικό μας όνειρο, αφεντικά, με κόσμο να παρακαλάει για μια θέση στον «ναό» του καφέ και όμορφες κοπέλες να σερβίρουν ακολουθώντας πιστά τις προσωπικές αρχές Marketing που είχαμε αναπτύξει.

Το σόου των Ολυμπιακών αγώνων τέλειωσε γρήγορα, ο δανεισμός της χώρας για άσκοπα έργα, υποδομές αθλημάτων αγνώστων στον τόπο ήταν μυθικές, οι «αθάνατοι» ζητούσαν όλο και περισσότερα λέγοντάς μας ότι θα κάνουμε τους καλύτερους αγώνες όλων των εποχών, εμείς δανειζόμασταν όλο και περισσότερο και γενικά ζούσαμε σε έναν ουτοπικό φαύλο κύκλο που επειδή μας άρεσε (και σε ποιόν άλλωστε δεν θα άρεσε), κοιτούσαμε συνεχώς με παρωπίδες. Το κακό δεν είναι ότι κάνουμε λάθη, το χειρότερο είναι ότι κάνουμε μεγαλύτερα προσπαθώντας να διορθώσουμε τα πρώτα. Έτσι, ενώ ακόμα οι στρόφιγγες του δανεισμού ήταν ανοικτές, δανειστήκαμε τα διπλάσια από όσα χρωστούσαμε μέχρι τότε, έτσι ώστε και να «ξεπληρώσουμε» και να μην χαλάσουμε το επίπεδο της ζωής μας.

Τα παραμύθια πάντοτε τελειώνουν και στον πραγματικό κόσμο, σχεδόν ποτέ δεν έχουν όμορφο τέλος. Έτσι, μετά το τέλος του παραμυθιού, δεν ζήσαμε εμείς καλά, αλλά συνεχίσαμε να πιστεύουμε στο επόμενο παραμύθι, στο επόμενο θαύμα, στον επόμενο πεφωτισμένο ηγέτη που θα εμφανίσει χρήματα από το μαγικό του καπέλο και θα συνεχίσουμε από εκεί που σταματήσαμε. Δεν καταλάβαμε ότι και η Ευρώπη που ξέραμε δεν ήταν η ίδια πλέον, αρχίσαμε να αποτελούμε μείζον πρόβλημα και οι Ευρωπαίοι θέλησαν να το μοιραστούν με το Διεθνές Νομισματικό Ταμείο, δεν ήμασταν οι μόνοι και πιστέψαμε πως θα το ξεπερνούσαμε, αλλά τίποτα… Τα πράγματα είναι πολύ χειρότερα από παλιά και η Ενωμένη Ευρώπη φαίνεται να μην τα καταφέρνει και τόσο καλά. Οι υποψήφιες για ένταξη χώρες στην Ευρωζώνη άρχισαν να μην το σκέπτονται καν, χώρες υποψήφιες για ένταξη στην Ένωση ανέκρουσαν πρίμα, η Βρετανία ποτέ δεν ανακάλυψε μεγάλα ωφελήματα από τη συμμετοχή της στην Ένωση καθώς ποτέ δεν μπόρεσε να παίξει ηγετικό ρόλο, και οι Σκανδιναβοί περιμένουν τον πρώτο που θα ανοίξει την πόρτα εξόδου.

Ποτέ δεν πίστεψα στη ζωή μου στις συμπτώσεις, γι’ αυτό δεν πιστεύω και στα θαύματα, θεωρώ δε ότι η προσευχή σε βοηθάει να συνειδητοποιήσεις το μέγεθος του προβλήματος, είτε αυτό είναι πρόβλημα υγείας, είτε οικογενειακό είτε οτιδήποτε. Ο αγαθός πλάστης ενδιαφέρεται για το σύνολο και όχι για τη μονάδα, στην απεραντοσύνη του σύμπαντος. Έτσι δεν θεωρώ ότι ο θάνατος της Jo Cox αποτέλεσε ένα τυχαίο γεγονός που ήρθε τη συγκεκριμένη στιγμή που η έξοδος των Βρετανών φάνταζε σίγουρη. Τις μεγαλύτερες ανατροπές στην ιστορία δεν τις έφεραν πολύπλοκες πολιτικές συνομωσίες, επειδή κάποτε θα φανερωνόταν η αλήθεια, αλλά ο εκάστοτε «πρόθυμος ηλίθιος» που αποζητά τη δημοσιότητα, όποια και αν είναι αυτή. Για τον δολοφόνο της Cox οι στιγμές είναι μαγικές. Λέει ανοησίες στα μέσα μαζικής ενημέρωσης και αυτά τα αναπαράγουν ως κάτι ιδιαίτερα σημαντικό. Γι’ αυτόν η μίζερη ζωή του βρήκε νόημα, ο ίδιος απέκτησε ταυτότητα, χιλιάδες ψυχασθενείς από όλον τον κόσμο θα παρακαλούνε να τον κάνουν διαδικτυακό τους φίλο και στο τέλος θα εκδώσει ένα βλακώδες σύγγραμμα με τη βιογραφία του και τις αρχές του θολωμένου του μυαλού που θα γίνει ανάρπαστο και αυτός ευκατάστατος. Η παγκόσμια κοινωνία μας είναι περίεργη, η βλακεία διακατέχει υπηκόους όλων των κρατών και τελικά η διεθνής κοινότητα πάντα αποδείχθηκε ανεπαρκής στο να προστατέψει σημαντικές μονάδες της.

Η 23η Ιουνίου πλησιάζει, τα προγνωστικά σχετικά με την έξοδο ανατράπηκαν σε μία ημέρα κατά επτά δημοσκοπικές μονάδες, ο φόβος, το χειρότερο από τα συναισθήματα κατέλαβε τους Βρετανούς που φοβούνται πια να εγκαταλείψουν την μαμά Ευρώπη γιατί εκεί έξω υπάρχει ένας ακόμα τρελός που περιμένει αυτούς. Αν δεν ήταν η Cox θα ήταν κάποιος άλλος ή κάτι άλλο, πάντοτε είναι, οι Βρετανοί ζυγίζουν πλέον την επικείμενη απόφασή τους, το μετέωρο βήμα τους φαίνεται να γέρνει προς την παραμονή στην Ευρώπη, μόνο που η επόμενη ημέρα δεν θα είναι πλέον η ίδια. Τίποτα δεν θα αλλάξει στο ότι οι μισοί από τους υπηκόους μιας μεγάλης χώρας θέλουν να εγκαταλείψουν τον «οικονομικό παράδεισο» της Ευρώπης. Την επόμενη ημέρα, όποιο και αν είναι το αποτέλεσμα, δεν είμαι καθόλου σίγουρος ότι οι Θεσμοί θα εξακολουθήσουν να ενδιαφέρονται για τα Ελληνικά «φιλέτα» των αποκρατικοποιήσεων, το πόσο θα μειωθούν οι μισθοί και συντάξεις, το πόσο θα αυξηθεί η ανεργία και πόσο γρήγορα θα καταφέρει να βάλει ο κ. Τρύφωνας PoS στους εμπόρους. Απλώς θα κλείσει πλέον η κάνουλα των όποιων ροών, ο «Έλληνας ασθενής» θα αποσυνδεθεί από τον οικονομικό αναπνευστήρα και ο πλάστης θα αναλάβει τα περαιτέρω. Σίγουρα για μια ακόμα φορά θα μας λυπηθεί, όμως και η λύπη όπως όλα έχει κόστος που πληρώνει και θα συνεχίσει να πληρώνει η γενιά των τριαντάρηδων. Τουλάχιστον οι γονείς τους, τους πήγαν στην Disneyland με διακοποδάνειο, κάτι θα έχουν να θυμούνται. Καληνύχτα θείε Mickey και καλή τύχη….