Από τη θεωρία των παιγνίων στις τηλεοπτικές άδειες
Η θεωρία των παιγνίων (game theory) ξεκίνησε ως κλάδος των οικονομικών και πρωτοαναφέρεται στο βιβλίο των John von Neumann & Oscar Morgenstern “Theory of games and economic behavior”. Το αντικείμενο της μελέτης αφορά την ανάλυση των αποφάσεων σε καταστάσεις (παίγνια) στρατηγικής αλληλεπίδρασης (strategic interdependence).
Η παραδοσιακή θεωρία των Παιγνίων χρησιμοποιεί την έννοια της ισορροπίας (Nash), παίρνοντας το όνομά της από τον John Nash, ο οποίος κέρδισε το βραβείο Νόμπελ στα Οικονομικά το 1994. Σύμφωνα με την θεωρία του Nash, κάθε άνθρωπος παίρνει την απόφαση που είναι η καλύτερη γι’ αυτόν, δεδομένων των επιδιώξεών του και των αποφάσεων των άλλων. Η ισορροπία του Nash στηρίζεται στη δοξασία ότι κάθε άνθρωπος διαθέτει ένα τέλειο υπόδειγμα πρόβλεψης της συμπεριφοράς του άλλου, οι προβλέψεις του οποίου, στατιστικά τουλάχιστον, είναι σωστές όπως στην έννοια της «ισορροπίας» των ορθολογικών προσδοκιών στην Μικρο-οικονομική.
Η θεωρία του Nash, όσον αφορά τους πλειστηριασμούς και τις εναρμονισμένες τακτικές ήταν γνωστή από το 1994. Στη συγκεκριμένη περίπτωση και ενώ η Κυβέρνηση των ΗΠΑ πλειοδοτούσε συχνότητες τηλεφωνίας με σημαντικά ποσά να εισέρχονται στο Δημόσιο Ταμείο, ξαφνικά το 1997, από τα προβλεπόμενα έσοδα από τους πλειστηριασμούς, η Κυβέρνηση κατάφερε να επιτύχει μόνο το 1%. Τι είχε συμβεί. Το όλο σύστημα βασιζόταν στην άγνοια των συμμετεχόντων σχετικά με το «κτύπημα» του αντιπάλου. Για κάποιο λόγο στους συμμετέχοντες ανακοινωνόταν μόνο τα δολάρια κάτω των 1.000$, έτσι ώστε ο επόμενος πλειοδότης να έχει γνώση του ελάχιστου σημείου της πλειοδοσίας, χωρίς να γνωρίζει το συνολικό ποσό. Μπορούσε δηλαδή να ήταν 1.000.563$ ή 10.000.563$. Σκοπός της κίνησης αυτής ήταν ο επόμενος διεκδικητής να δώσει ποσό μεγαλύτερο των 563$, προσπαθώντας να μαντεύσει το συνολικό ποσό της καταβολής, ώστε να υπάρχει πρόοδος στους γύρους του «παιχνιδιού» (πλειστηριασμού). Όπως αναφέραμε και στην αρχή, η όλη επιτυχία του εγχειρήματος έχει επιτυχία όταν ο αντίπαλος δεν γνωρίζει το ποσό που πρότεινε ο ανταγωνιστής του, επειδή σε διαφορετική περίπτωση θα εφαρμόσουν εναρμονισμένη πρακτική ώστε το τίμημα να κρατηθεί όσο το δυνατόν μικρότερο. Στη συγκεκριμένη περίπτωση έγινε η συνεννόηση μεταξύ των συμμετεχόντων πως αν το ποσό ήταν «κατσαρό» σήμαινε ότι ο αντίπαλος είχε σκοπό να ανεβάσει σημαντικά την προσφορά. Αν το ποσό ήταν στρογγυλό, η προσφορά θα βελτιωνόταν κατ’ ελάχιστο (ή και αντίστροφα). Για το λόγο αυτό, αμέσως μετά, σε δημοπρασία για δικαιώματα κινητής τηλεφωνίας που έγινε στην Αγγλία και οργανώθηκε από ειδικούς στη θεωρία των παιγνίων, οι οποίοι εμπόδισαν τις συνεννοήσεις αυτού του είδους, η προσφορά στρογγυλοποιούνταν εξαλείφοντας τα τρία τελευταία ψηφία.
Ένας λόγος που γράφτηκε το κείμενο αυτό, αν και ο αναγνώστης θα το βρει τελείως διαφορετικό από τον τρόπο γραφής του γνωστού «Αιρετικού», είναι για να δείξει (επειδή σε καμία δημοσιογραφική αναφορά δεν το προσέξαμε μέχρι σήμερα) τον τρόπο με τον οποίο έγινε ο διαγωνισμός για τις τηλεοπτικές άδειες και για το πως, αν εφαρμόσεις επιστημονικές τεκμηριωμένες θεωρίες και όχι μεθόδους του «Πανεπιστημίου του πεζοδρομίου», τελικά το συνολικό τίμημα (246 εκατομμύρια ευρώ στη συγκεκριμένη περίπτωση), σε αποζημιώνει με ύψη τα οποία κανείς από την Κυβέρνηση, όπως και η ίδια ομολόγησε, δεν περίμενε.
Στη συγκεκριμένη περίπτωση φυσικά σημασία έχουν και οι παίκτες. Δεν είναι τυχαίο ότι το ΣΚΑΙ του κ. Αλαφούζου, έδωσε σχεδόν τα μισά (43,6 εκ. ευρώ), από αυτά που έδωσε ο τελευταίος στον οποίο κατοχυρώθηκε άδεια. Η αλήθεια είναι ότι στον πρώτο γύρο, αφενός μεν οι συμμετέχοντες είναι συγκρατημένοι, αφετέρου δε η μη κατοχύρωση άδειας, αφήνει άλλες τρεις αδιάθετες. Η δημοπράτηση της τελευταίας άδειας αποτελεί και την πιο σημαντική συνεδρία, επειδή αυτός που είναι αποφασισμένος να συμμετέχει στο τηλεοπτικό τοπίο θα πρέπει να κάνει μια τόσο «γενναιόδωρη» προσφορά, έτσι ώστε οι υπόλοιποι εναπομείναντες συμμετέχοντες να μην την αγγίξουν καν (στη συγκεκριμένη περίπτωση, για την τέταρτη άδεια, ο πρώτος επιλαχών απείχε κατά περίπου 13 εκ ευρώ από τον κερδισμένο).
Θα θέλαμε να σταθούμε σε τρεις περιπτώσεις: Πρώτη περίπτωση ο κ. Αλαφούζος και το ΣΚΑΙ. Έχοντας ο ίδιος την μεγαλύτερη πείρα στις διαπραγματεύσεις και τις τεχνικές τους, αλλά φέρνοντας και ένα επιτελείο ειδικών πάνω σε όλα όσα προαναφέραμε, έκανε μία πρόταση ιδιαίτερα μεγάλη κατά τον πρώτο γύρο σε σχέση με τους ανταγωνιστές, η οποία όμως αποδείχτηκε ότι ήταν πολύ μικρότερη από τις τελικές προτάσεις των άλλων. Συμπέρασμα: Όταν θέλεις κάτι τόσο πολύ χρησιμοποίησε το γνωστό τσιτάτο από τον Νονό «I will make you an offer you cannot refuse».
Η δεύτερη περίπτωση του κ. Μαρινάκη που ήταν ο πλέον σίγουρος από τους διεκδικητές. Θέλοντας όμως να καταβάλει μικρό τίμημα, εξέλαβε ως αντίπαλο το κράτος (μέσω της διαδικασίας) και όχι τους άλλους διεκδικητές. Τελικά πήρε αυτό που ήθελε, προσωπική μας άποψη είναι πως θα έδινε ακόμα μεγαλύτερο ποσό αν χρειαζόταν για κάτι που ήθελε πολύ να αποκτήσει και το θεωρητικά μειωμένο αρχικό ενδιαφέρον με τη προσφερθείσα τιμή δεν ήταν η καλύτερη τακτική στη δεδομένη περίσταση. Συμπέρασμα: Άλλο να αγοράζεις ποδοσφαιριστή και να προσπαθείς να πείσεις τον πωλητή ότι πρόκειται για «παλτό» ενώ εσύ ξέρεις ότι είναι καλός παίκτης, αλλά έχεις την ευχέρεια να βγεις μετά από μερικούς μήνες και να πεις «εγώ τον ανέδειξα» και άλλο να αγοράζεις τηλεοπτικά κανάλια.
Τρίτη περίπτωση, όχι κάποιος ο οποίος τελικά πήρε την πολυπόθητη άδεια, αλλά ήρθε επιλαχών, προσφέροντας όμως ένα ποσό μεγαλύτερο κατά 50% περίπου του πρώτου που πήρε άδεια. Αν και τρέφουμε ιδιαίτερη εκτίμηση στον επιχειρηματία κ. Σαββίδη, θεωρούμε ότι η πρακτική του ήταν τελείως λάθος, οι δε δηλώσεις του περί «λαγού» στην όλη ιστορία με σκοπό το Δημόσιο να κερδίσει παραπάνω, μάλλον δεν ευσταθεί, δεδομένης της πρώτης μικρής πρότασης που έκανε και των γενναίων αυξήσεων που έδινε σε κάθε περαιτέρω πλειοδοσία. Οι επιχειρηματικές κινήσεις στον καπιταλισμό είναι πολυσύνθετες. Η απλούστερη είναι κάποιος να πουλάει κάτι για το οποίο ελάχιστοι ενδιαφέρονται (π.χ. εμπορικά κτίρια στην περίοδο κρίσης στην Ελλάδα) και να καταφέρνεις να το αποκτήσεις με ένα ιδιαίτερα χαμηλό τίμημα. Εδώ στην ουσία υφίσταται μονοψώνιο με συνέπεια την τιμή να την καθορίζει ο αγοραστής. Φυσικά, η επένδυση είναι μελλοντική και πιθανώς αβέβαιη. Όταν όμως υπάρχουν περισσότεροι διεκδικητές, η αλήθεια είναι πως αφενός μεν το παιχνίδι το χειρίζεται ο πωλητής, αφετέρου δε οι αγοραστές θα πρέπει να έχουν συγκεκριμένη στρατηγική έτσι ώστε να ελαχιστοποιήσουν το κόστος, αναμένοντας μεγαλύτερο όφελος. Συμπέρασμα: Δεν αρκεί μόνο να έχεις χρήματα αλλά και momentum.
Φυσικά όλα αυτά αποτελούν πλέον ιστορία, το εγχείρημα ήταν επιτυχημένο από την πλευρά της Κυβέρνησης, η οποία όμως θα πρέπει πλέον να αντιμετωπίσει, τυχόν ασυνέπειες στην καταβολή των ποσών των αδειών και φυσικά όχι της πρώτης δόσης αλλά της τελευταίας, το μεγάλο πρόβλημα των τηλεοπτικών σταθμών που θα κλείσουν και το φάσμα της ανεργίας χιλιάδων ατόμων, τις αντιδράσεις των εργαζομένων και τη θέση που θα λάβει αυτή δεδομένης της πολιτικής της με την κρατική τηλεόραση και του κλεισίματός της από άλλη Κυβέρνηση και φυσικά, τυχόν διάθεση και επιπλέον αδειών, κάτι που θα απαξίωνε άμεσα το άυλο περιουσιακό στοιχείο των τεσσάρων πλειονοψηφησάντων.
Από το «υπέροχο μυαλό» του Nash μέχρι τις Ελληνικές τηλεοπτικές άδειες, τελικά ο δρόμος είναι πολύ λίγος.



